Kesilapan Usahawan dalam Berzakat yang Ramai Tidak Sedar

Kesilapan usahawan dalam berzakat bukan hanya melibatkan kegagalan membuat pengiraan atau kelewatan menunaikan bayaran. Kesilapan juga boleh berlaku pada cara seseorang memahami tujuan zakat, mengurus niat dan meletakkan harapan terhadap balasan daripada Allah SWT.

Ada usahawan yang melihat zakat atau sedekah seperti formula pelaburan. Mereka memberikan sejumlah wang, kemudian menetapkan jumlah keuntungan yang mahu diterima sebagai balasan.

Sebagai contoh, seorang usahawan mungkin membayar RM37,500 dengan harapan Allah SWT akan memberikan keuntungan sebanyak RM1.5 juta. Jumlah RM37,500 memang bersamaan dengan 2.5 peratus daripada RM1.5 juta. Namun, pengiraan zakat perniagaan bukan sekadar mengambil 2.5 peratus daripada sasaran keuntungan yang belum diperoleh.

Zakat perlu dikira berdasarkan harta yang benar benar dimiliki, jenis harta, kaedah pengiraan yang berkaitan serta syarat seperti nisab dan haul.

Lebih penting, zakat ialah ibadah dan kewajipan kepada Allah SWT. Ia bukan kontrak perniagaan yang memberikan jaminan bahawa setiap ringgit yang dikeluarkan mesti digantikan dengan jumlah keuntungan tertentu.

Usahawan boleh berdoa agar diberikan keberkatan, pertumbuhan dan rezeki yang luas. Namun, mereka tidak sepatutnya memperlakukan zakat sebagai alat untuk menuntut pulangan dunia mengikut jumlah dan tempoh yang ditetapkan sendiri.

Apakah Tujuan Sebenar Zakat?

Zakat ialah salah satu rukun Islam dan menjadi kewajipan kepada Muslim yang memenuhi syarat tertentu.

Antara tujuan zakat ialah membersihkan jiwa daripada sifat bakhil, menyucikan harta dan menunaikan hak golongan yang layak menerimanya.

Dalam Surah at Taubah ayat 103, Allah SWT memerintahkan supaya zakat diambil daripada harta orang Islam untuk membersihkan dan menyucikan mereka.

Ini menunjukkan bahawa zakat bukan skim untuk memperoleh keuntungan. Zakat ialah ibadah yang membentuk hubungan seseorang dengan Allah SWT dan tanggungjawabnya terhadap masyarakat.

Apabila seseorang menunaikan zakat, dia mengakui bahawa harta yang dimilikinya ialah amanah.

Usaha, kepakaran, strategi dan jaringan perniagaan memang memainkan peranan dalam menghasilkan pendapatan. Namun, peluang, kesihatan, pelanggan, tenaga dan kemampuan untuk berusaha tetap berlaku dengan izin Allah SWT.

Kesedaran ini melahirkan sifat syukur.

Seorang usahawan yang bersyukur tidak hanya menikmati keuntungan. Dia turut menunaikan kewajipan yang berkaitan dengan keuntungan dan harta tersebut.

Kesilapan Pertama: Menggunakan Transactional Mindset dalam Berzakat

Transactional mindset bermaksud seseorang melihat ibadah seperti urus niaga.

Dia merasakan bahawa apabila sejumlah wang telah diberikan, Allah SWT wajib memberikan hasil tertentu sebagai balasan.

Pemikiran ini boleh muncul dalam bentuk seperti:

“Jika aku bayar zakat sebanyak ini, aku mesti dapat jualan sebanyak itu.”

“Jika aku bersedekah hari ini, projek ini mesti berjaya.”

“Aku sudah memberikan jumlah yang besar, jadi perniagaan aku tidak patut mengalami kerugian.”

Pemikiran seperti ini mengubah ibadah menjadi tuntutan.

Masalahnya bukan kerana seseorang berharap kepada rahmat dan ganjaran Allah SWT. Islam sememangnya mengajar umatnya supaya mengharapkan pahala, keberkatan dan kebaikan daripada amalan yang dilakukan.

Masalah berlaku apabila seseorang menetapkan syarat seolah olah Allah SWT terikat dengan sasaran kewangan yang dibuatnya.

Dalam hadis sahih, Rasulullah SAW menjelaskan bahawa nilai sesuatu amalan berkait rapat dengan niat orang yang melakukannya. Setiap individu memperoleh berdasarkan perkara yang diniatkannya.

Oleh itu, usahawan perlu menilai niat sebelum menunaikan zakat atau sedekah.

Adakah dia melakukannya kerana taat kepada Allah SWT?

Adakah dia mahu menunaikan hak asnaf?

Adakah dia mahu membersihkan harta dan menunjukkan kesyukuran?

Atau adakah dia sekadar mahu menggunakan ibadah sebagai strategi mendapatkan wang yang lebih banyak?

Zakat Bukan Alat untuk Memaksa Tuhan

Istilah “memaksa Tuhan” menggambarkan keadaan apabila seseorang menetapkan jumlah atau bentuk balasan yang mesti diterimanya selepas melakukan ibadah.

Manusia boleh berdoa, berharap dan meminta kepada Allah SWT. Namun, manusia tidak mempunyai kuasa untuk menentukan cara Allah SWT memberikan balasan.

Balasan mungkin datang dalam bentuk keuntungan.

Ia juga mungkin datang dalam bentuk keselamatan, ketenangan, pelanggan yang baik, keluarga yang dilindungi, keputusan yang lebih bijak atau dijauhkan daripada kerugian yang lebih besar.

Ada juga ujian yang tetap berlaku selepas seseorang menunaikan zakat.

Ujian tersebut tidak bermaksud zakatnya sia sia atau Allah SWT tidak menerima amalannya. Kehidupan seorang Muslim tetap mengandungi kesenangan dan kesukaran.

Zakat bukan jaminan bahawa perniagaan tidak akan mengalami kemerosotan.

Zakat juga bukan perlindungan automatik daripada perubahan pasaran, kelemahan pengurusan, persaingan, hutang atau krisis ekonomi.

Usahawan masih perlu membuat perancangan, mengawal kos, mengurus aliran tunai dan memperbaiki operasi.

Ibadah tidak menggantikan tanggungjawab pengurusan.

Adakah Salah Membayar Zakat Lebih Awal?

Membayar zakat lebih awal tidak semestinya salah.

Menurut penjelasan Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, jumhur ulama membenarkan pembayaran zakat disegerakan sebelum cukup haul apabila syarat tertentu dipenuhi. Antaranya, pembayar telah mempunyai harta yang mencapai nisab ketika pembayaran dibuat. Pembayaran awal itu juga hanya melibatkan tempoh satu tahun dan harta berkenaan perlu kekal memenuhi syarat sehingga akhir haul.

Ini bermaksud kesalahan dalam contoh usahawan yang membayar RM37,500 bukan semata mata kerana pembayaran itu dibuat lebih awal.

Perkara yang perlu diperiksa ialah:

1. Adakah dia sudah memiliki harta yang mencapai nisab?
2. Adakah bayaran dibuat berdasarkan kaedah zakat yang tepat?
3. Adakah pembayaran itu memenuhi syarat zakat awal?
4. Adakah dia berniat menunaikan kewajipan atau sekadar mengejar pulangan?
5. Adakah jumlah sebenar zakat akan dinilai semula apabila tempoh pengiraan selesai?

Pembayaran zakat awal boleh dilakukan untuk kemaslahatan asnaf. Namun, ia tidak sepatutnya dibuat berdasarkan keuntungan yang masih belum wujud seolah olah angka tersebut telah menjadi harta milik.

Usahawan perlu merujuk institusi zakat negeri masing masing kerana kaedah pengiraan boleh berbeza mengikut jenis harta dan keadaan perniagaan.

Berharap kepada Allah Tidak Sama dengan Menetapkan Syarat

Terdapat perbezaan antara berharap dengan menuntut.

Berharap bermaksud seseorang melakukan ibadah dengan ikhlas, kemudian berdoa agar Allah SWT menerima amalannya dan memberikan kebaikan.

Menuntut pula berlaku apabila seseorang merasakan bahawa amalannya memberikan hak untuk menentukan balasan.

Seorang usahawan boleh berdoa:

“Ya Allah, terimalah zakat ini, berkatilah perniagaan aku dan jadikanlah rezeki ini bermanfaat.”

Doa seperti ini menunjukkan pengharapan dan kerendahan hati.

Namun, seseorang perlu berhati hati daripada membina keyakinan seperti:

“Aku sudah bayar RM37,500. Allah mesti beri aku RM1.5 juta.”

Pernyataan kedua menyerupai pengiraan transaksi yang meletakkan kehendak manusia sebagai syarat kepada Allah SWT.

Ibadah perlu dibina atas ketaatan, bukan percubaan mengawal takdir.

Kesilapan Kedua: Meminta Refund Zakat Apabila Perniagaan Merosot

Ustaz Husni pernah berkongsi kisah seorang usahawan yang membayar zakat dalam jumlah besar ketika perniagaannya memperoleh keuntungan tinggi.

Pada tahun berikutnya, perniagaan tersebut mengalami kemerosotan serius akibat pandemik Covid 19.

Usahawan berkenaan kemudian datang semula ke pusat zakat untuk meminta refund atau pemulangan wang.

Kisah ini memberikan pengajaran penting tentang cara seseorang memahami zakat.

Jika zakat tersebut memang telah wajib, dikira dengan betul dan dibayar melalui saluran yang sah, kemerosotan perniagaan pada tahun berikutnya tidak membatalkan kewajipan tahun sebelumnya.

Zakat tersebut dibayar berdasarkan kedudukan harta pada tempoh pengiraan yang berkaitan.

Keuntungan pada satu tahun dan kerugian pada tahun berikutnya ialah dua keadaan yang berbeza.

Usahawan tidak boleh meminta semula zakat yang sah hanya kerana keadaan kewangannya telah berubah.

Mengapa Zakat yang Sah Tidak Boleh Diminta Semula?

Apabila zakat atau sedekah telah diserahkan dan diterima, wang tersebut bukan lagi milik pemberi.

Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menjelaskan bahawa pemberian yang telah diterima menjadi hak milik penerima. Pemberi tidak lagi mempunyai hak untuk menuntut semula pemberian itu.

Prinsip ini turut disokong oleh hadis sahih yang melarang seseorang mengambil kembali pemberian selepas ia diserahkan.

Dalam konteks zakat, wang yang diterima oleh institusi zakat akan diuruskan untuk kepentingan asnaf berdasarkan bidang kuasa dan kaedah pengagihan yang ditetapkan.

Permintaan refund kerana perniagaan mengalami kerugian menunjukkan bahawa pembayar mungkin masih menganggap wang zakat itu sebagai simpanan miliknya.

Sedangkan zakat yang sah telah menjadi hak penerima yang ditetapkan oleh syarak.

Walau bagaimanapun, kesilapan teknikal seperti pembayaran berganda, kesalahan maklumat atau bayaran yang tidak memenuhi syarat perlu dirujuk terus kepada institusi zakat. Proses pembetulan pentadbiran tidak sama dengan meminta semula zakat yang sah kerana menyesal telah membayarnya.

Kerugian Perniagaan Bukan Bukti Zakat Tidak Berfungsi

Sebahagian usahawan mungkin kecewa apabila jualan jatuh selepas mereka banyak bersedekah atau menunaikan zakat.

Mereka mula bertanya:

“Mengapa perniagaan aku masih rugi sedangkan aku sudah membayar zakat?”

Soalan ini biasanya muncul apabila zakat difahami sebagai perlindungan kewangan yang menjamin keuntungan.

Hakikatnya, perniagaan boleh merosot kerana banyak faktor.

Antaranya termasuk perubahan permintaan, kelemahan aliran tunai, kos operasi yang tinggi, hutang, pengurusan stok, perubahan teknologi atau krisis ekonomi.

Pandemik Covid 19 membuktikan bahawa perniagaan yang kelihatan stabil juga boleh terjejas oleh keadaan luar jangka.

Menunaikan zakat tidak menggugurkan tanggungjawab usahawan untuk bersedia menghadapi risiko.

Usahawan masih memerlukan dana kecemasan, simpanan, perlindungan yang sesuai dan pelan kesinambungan perniagaan.

Tawakal perlu dilakukan bersama usaha yang munasabah.

Kesilapan Ketiga: Terlalu Kedekut dalam Mengurus Harta

Ada usahawan yang sangat berhati hati sehingga sukar mengeluarkan wang walaupun zakat telah menjadi kewajipan.

Mereka sentiasa mencari alasan untuk menangguhkan pembayaran.

Ada yang sengaja mengecilkan nilai aset, menyembunyikan keuntungan atau mengelakkan pengiraan yang tepat.

Sikap seperti ini bertentangan dengan tujuan zakat.

Kedekut bukan sekadar enggan memberikan sedekah sunat. Ia menjadi lebih serius apabila seseorang menahan kewajipan yang berkaitan dengan hartanya.

Usahawan perlu membezakan antara berjimat dengan menahan hak orang lain.

Berjimat bermaksud mengurus wang dengan berhati hati.

Kedekut pula berlaku apabila seseorang enggan mengeluarkan wang pada perkara yang wajib atau benar benar diperlukan walaupun mempunyai kemampuan.

Kesilapan Keempat: Terlalu Pemurah Tanpa Kawalan

Islam tidak hanya melarang sifat kedekut. Islam juga mendidik umatnya supaya tidak berbelanja secara berlebihan sehingga memudaratkan diri sendiri.

Dalam Surah al Isra ayat 29, Allah SWT melarang seseorang daripada terlalu kedekut dan terlalu menghulurkan tangan sehingga akhirnya berada dalam keadaan tercela dan kehabisan kemampuan. Tafsir ayat tersebut menekankan sikap sederhana dalam perbelanjaan serta menjauhi pembaziran.

Ayat ini penting kepada usahawan yang suka memberikan bantuan atau sumbangan tanpa menilai kedudukan kewangan sebenar.

Sifat pemurah ialah akhlak yang baik.

Namun, pemurah tidak bermaksud seseorang perlu:

1. Menghabiskan semua wang tunai syarikat.
2. Mengabaikan gaji pekerja.
3. Menangguhkan bayaran pembekal.
4. Membiarkan keluarga dalam kesempitan.
5. Berhutang semata mata untuk kelihatan dermawan.
6. Memberikan wang berdasarkan emosi tanpa pengiraan.

Islam mengajar keseimbangan.

Seseorang tidak sepatutnya terlalu memegang harta sehingga mengabaikan kewajipan. Dia juga tidak sepatutnya memberikan segala galanya sehingga tidak mampu menjalankan tanggungjawab asas.

Perbezaan antara Zakat dan Sedekah

Usahawan perlu membezakan zakat daripada sedekah.

Zakat ialah kewajipan yang mempunyai syarat, kadar dan golongan penerima tertentu.

Sedekah pula ialah sumbangan sukarela yang boleh dilakukan berdasarkan kemampuan.

Seseorang tidak boleh menganggap semua sumbangan yang pernah dibuat secara automatik menggantikan zakat.

Sebagai contoh, tajaan program, hadiah kepada pekerja, bantuan kepada rakan atau sumbangan kepada projek tertentu tidak semestinya boleh dikira sebagai zakat.

Ia bergantung pada niat, kelayakan penerima dan hukum berkaitan.

Oleh itu, setiap bayaran perlu direkodkan dengan jelas.

Usahawan juga perlu menentukan sejak awal sama ada sesuatu pembayaran diniatkan sebagai zakat, sedekah, hadiah atau perbelanjaan perniagaan.

Kesan Transactional Mindset kepada Usahawan

Pemikiran transaksi terhadap ibadah boleh memberikan beberapa kesan buruk.

Mudah Kecewa Apabila Hasil Tidak Tercapai

Usahawan mula menyangka bahawa ibadahnya tidak memberikan kesan kerana keuntungan tidak meningkat seperti yang diharapkan.

Mula Berkira dengan Allah SWT

Setiap sedekah dicatat hanya untuk dibandingkan dengan jumlah wang yang diterima semula.

Hilang Keikhlasan

Fokus beralih daripada ketaatan kepada pulangan kewangan.

Mengabaikan Punca Sebenar Masalah Perniagaan

Usahawan mungkin menyalahkan ibadah apabila jualan menurun, sedangkan masalah sebenar datang daripada pengurusan, produk atau pasaran.

Meminta Semula Pemberian

Apabila menghadapi kesukaran, dia merasakan wang yang telah diberikan masih menjadi haknya.

Cara Usahawan Menunaikan Zakat dengan Betul

Betulkan Niat

Niatkan zakat kerana mematuhi perintah Allah SWT dan menunaikan hak golongan yang layak.

Berdoa untuk keberkatan dibenarkan. Namun, jangan menetapkan balasan dunia sebagai syarat.

Gunakan Rekod Kewangan Sebenar

Pengiraan perlu berdasarkan akaun, aset, liabiliti dan kedudukan kewangan sebenar.

Jangan membuat pengiraan hanya berdasarkan sasaran jualan atau keuntungan yang belum berlaku.

Fahami Jenis Zakat

Zakat perniagaan, pendapatan, simpanan dan pelaburan mempunyai pertimbangan yang berbeza.

Rujuk institusi zakat untuk menentukan kaedah yang sesuai.

Asingkan Dana Zakat

Usahawan boleh menyediakan simpanan khas secara berkala supaya tidak terbeban apabila tiba waktu pembayaran.

Simpanan tersebut membantu perancangan, tetapi jumlah akhir masih perlu dikira berdasarkan kaedah yang betul.

Jangan Campurkan Zakat dengan Kempen Pemasaran

Perniagaan boleh berkongsi usaha kebajikan secara beretika. Namun, elakkan menjadikan zakat semata mata sebagai bahan untuk menunjukkan kehebatan diri.

Kekalkan Dana Operasi

Pastikan perniagaan masih mampu membayar gaji, pembekal dan tanggungjawab penting.

Selepas zakat wajib ditunaikan, sedekah tambahan perlu dibuat mengikut kemampuan.

Rujuk Institusi Berautoriti

Apabila terdapat kekeliruan, rujuk pusat zakat atau pihak berkuasa agama di negeri berkaitan.

Jangan bergantung sepenuhnya pada formula media sosial atau pengalaman orang lain.

Zakat Memerlukan Syukur, Ilmu dan Disiplin

Zakat sepatutnya menjadikan usahawan lebih bersyukur, bukan lebih berkira dengan Allah SWT.

Ia juga sepatutnya menjadikan pengurusan kewangan lebih tersusun.

Usahawan yang serius tentang zakat perlu mengetahui keadaan sebenar perniagaannya. Dia perlu memahami jumlah aset, hutang, tunai, stok dan hak yang perlu ditunaikan.

Pengurusan zakat yang baik mempunyai tiga asas.

Pertama, niat yang ikhlas.

Kedua, pengiraan yang tepat.

Ketiga, pembayaran melalui saluran yang betul.

Kekurangan pada salah satu bahagian tersebut boleh menyebabkan kekeliruan.

Niat yang baik tanpa ilmu boleh menghasilkan pengiraan yang salah.

Ilmu tanpa keikhlasan pula boleh menjadikan seseorang hanya mencari jalan untuk mengurangkan kewajipan.

Jangan Jadikan Zakat Sebagai Formula Cepat Kaya

Kesilapan usahawan dalam berzakat sering bermula apabila zakat dilihat sebagai alat untuk mendapatkan keuntungan segera.

Zakat bukan formula yang menjanjikan bahawa bayaran RM37,500 akan menghasilkan keuntungan RM1.5 juta.

Membayar zakat awal boleh dibenarkan apabila syaratnya dipenuhi. Namun, pembayaran tersebut perlu dibuat berdasarkan harta yang telah mencapai nisab, bukan semata mata berdasarkan sasaran yang belum diperoleh.

Meminta semula zakat selepas perniagaan merosot juga bukan tindakan yang betul apabila zakat itu telah sah dan diterima. Harta tersebut bukan lagi milik pembayar.

Pada masa yang sama, Islam tidak meminta seseorang memberikan wang secara tidak terkawal sehingga dirinya, keluarga, pekerja dan perniagaannya berada dalam kesempitan.

Surah al Isra ayat 29 mengajar keseimbangan antara kedekut dengan perbelanjaan yang melampau.

Usahawan yang matang tidak menggunakan zakat untuk tawar menawar dengan Allah SWT.

Dia menunaikan zakat kerana taat.

Dia berdoa kerana berharap.

Dia mengurus perniagaan kerana bertanggungjawab.

Dia menerima keuntungan dengan syukur dan menghadapi ujian dengan sabar serta usaha.

Di situlah zakat membentuk bukan sahaja harta yang lebih bersih, tetapi juga jiwa usahawan yang lebih benar dalam memahami rezeki.

Nak tahu cara usahawan menunaikan zakat dengan niat, pengiraan dan pengurusan kewangan yang betul?

Tonton episod penuh: ADA YANG RASA MENYESAL BAYAR ZAKAT? 

Ada founder, CEO atau usahawan yang anda mahu kami jemput ke BuatSaja Podcast? Tinggalkan cadangan anda di ruangan komen atau hantar pencalonan tetamu kepada kami. Mungkin cadangan anda akan menjadi inspirasi untuk episod yang seterusnya.