Cepat Lapar dan Letih? Kenali Punca Kencing Manis

Punca kencing manis tidak boleh dikaitkan dengan gula semata mata. Diabetes jenis 2 biasanya berkembang melalui gabungan beberapa faktor seperti rintangan insulin, corak pemakanan yang kurang seimbang, berat badan berlebihan, kurang aktiviti fizikal, faktor genetik, tidur yang tidak mencukupi dan tekanan berpanjangan.

Makanan terproses yang tinggi gula tambahan, karbohidrat bertapis, lemak tidak sihat dan kalori boleh meningkatkan risiko masalah metabolik apabila diambil secara berlebihan. Pada masa yang sama, stres kronik boleh mempengaruhi paras gula dalam darah melalui hormon stres seperti kortisol.

Namun, proses ini berlaku secara berperingkat. Seseorang tidak menghidap diabetes hanya kerana menikmati makanan manis sekali sekala. Risiko meningkat apabila tabiat yang tidak sihat dilakukan secara konsisten dan digabungkan dengan faktor risiko lain.

Apakah Kencing Manis?

Kencing manis atau diabetes ialah penyakit metabolik kronik yang menyebabkan paras glukosa dalam darah menjadi terlalu tinggi.

Insulin ialah hormon yang dihasilkan oleh pankreas. Hormon ini membantu memindahkan glukosa daripada darah ke dalam sel untuk digunakan sebagai tenaga.

Dalam diabetes jenis 2, tubuh tidak menggunakan insulin dengan berkesan atau tidak menghasilkan insulin yang mencukupi. Akibatnya, terlalu banyak glukosa kekal dalam aliran darah dan tidak dapat digunakan oleh sel secara optimum.

Jika keadaan ini berterusan tanpa kawalan, paras gula yang tinggi boleh merosakkan salur darah, saraf, jantung, buah pinggang dan mata.

Adakah 90 Peratus Makanan Moden Berasaskan Makanan Terproses?

Dakwaan bahawa kira kira 90 peratus makanan moden ialah makanan terproses tidak mempunyai satu angka global yang kukuh untuk digunakan bagi semua negara dan masyarakat.

Peratusan pengambilan makanan terproses berbeza mengikut negara, tahap pendapatan, budaya, kawasan tempat tinggal dan kaedah kajian. Oleh itu, angka 90 peratus tidak sepatutnya dipersembahkan sebagai fakta umum tanpa sumber kajian yang jelas.

Istilah makanan terproses juga sangat luas. Beras yang dikisar, susu yang dipasteur, sayur beku dan ikan dalam tin turut melalui pemprosesan tertentu. Makanan seperti ini tidak semestinya tidak sihat.

Perhatian yang lebih besar perlu diberikan kepada ultra processed food, iaitu produk yang melalui banyak proses industri dan lazimnya mengandungi bahan tambahan, gula, garam, minyak bertapis atau perisa dalam jumlah yang tinggi.

Pertubuhan Kesihatan Sedunia menyatakan bahawa asas pemakanan sihat seharusnya terdiri daripada pelbagai makanan segar atau diproses secara minimum yang rendah gula bebas, natrium dan lemak tidak sihat.

Kajian payung yang diterbitkan dalam The BMJ pula mendapati bahawa pendedahan lebih tinggi kepada ultra processed food mempunyai kaitan dengan pelbagai kesan kesihatan yang buruk, terutama penyakit kardiometabolik, termasuk diabetes jenis 2. Namun, kebanyakan bukti ini menunjukkan hubungan, bukan bermaksud setiap makanan terproses menjadi penyebab langsung penyakit.

Bagaimana Makanan Terproses Meningkatkan Risiko Kencing Manis?

Tidak semua makanan terproses memberikan kesan yang sama.

Risiko lebih tinggi biasanya berkait dengan makanan yang mempunyai kandungan gula tambahan, tepung bertapis, kalori dan lemak tidak sihat yang tinggi tetapi rendah serat serta nutrien.

Contohnya termasuk minuman manis, pencuci mulut, makanan ringan berbungkus, sesetengah bijirin sarapan manis, makanan segera dan produk yang menggunakan karbohidrat bertapis sebagai bahan utama.

Makanan seperti ini lazimnya mudah dimakan dalam jumlah yang banyak. Kandungan serat dan proteinnya juga mungkin tidak mencukupi untuk memberikan rasa kenyang yang lebih lama.

Apabila pengambilan kalori secara konsisten melebihi keperluan tubuh, berat badan boleh meningkat. Berat badan berlebihan, terutama pengumpulan lemak di bahagian abdomen, merupakan salah satu faktor penting yang berkaitan dengan rintangan insulin dan diabetes jenis

Walau bagaimanapun, berat badan bukan satu satunya faktor. Individu yang tidak mempunyai berat badan berlebihan juga boleh mengalami rintangan insulin kerana faktor genetik, kurang aktiviti fizikal, umur, tidur dan keadaan kesihatan tertentu.

Pengambilan Gula dan Karbohidrat Bertapis

Karbohidrat akan dipecahkan kepada glukosa selepas dimakan. Sebagai tindak balas, pankreas mengeluarkan insulin untuk membantu glukosa memasuki sel.

Karbohidrat bukan musuh kepada kesihatan. Tubuh memerlukan karbohidrat sebagai salah satu sumber tenaga.

Perbezaannya terletak pada jenis, kuantiti dan kekerapan pengambilan.

Karbohidrat yang kaya dengan serat seperti bijirin penuh, kekacang, buah dan sayur biasanya dicerna dengan lebih perlahan. Sebaliknya, minuman manis serta makanan berasaskan gula atau tepung bertapis boleh menyebabkan peningkatan glukosa yang lebih pantas.

Pertubuhan Kesihatan Sedunia mengesyorkan pengambilan gula bebas dihadkan kepada kurang daripada 10 peratus daripada jumlah tenaga harian. Pengurangan kepada 5 peratus atau kurang mungkin memberikan manfaat kesihatan tambahan.

Gula bebas merangkumi gula yang ditambah oleh pengilang, tukang masak atau pengguna. Ia juga termasuk gula yang terdapat dalam madu, sirap, jus buah dan pati jus buah. Cadangan ini tidak merujuk kepada gula semula jadi dalam buah segar serta susu.

Adakah Kerap Makan Menyebabkan Insulin Sentiasa Tinggi?

Setiap kali seseorang mengambil makanan yang mengandungi karbohidrat, tubuh biasanya akan mengeluarkan insulin. Ini merupakan proses fisiologi yang normal dan bukan sesuatu yang berbahaya dengan sendirinya.

Oleh itu, kenyataan bahawa kerap makan secara automatik menyebabkan insulin sentiasa tinggi adalah terlalu umum.

Kesannya bergantung pada jenis makanan, saiz hidangan, jumlah kalori, aktiviti fizikal, sensitiviti insulin dan keadaan kesihatan seseorang.

Masalah lebih berkemungkinan berlaku apabila seseorang kerap mengambil makanan atau minuman yang tinggi gula serta kalori sepanjang hari tanpa mengimbangkannya dengan pemakanan berkhasiat dan aktiviti fizikal.

Corak ini boleh menyumbang kepada pengambilan tenaga yang berlebihan, pertambahan berat badan dan keadaan metabolik yang meningkatkan risiko rintangan insulin.

Fokus utama bukan sekadar berapa kali seseorang makan. Kualiti makanan, kuantiti, waktu makan, tahap aktiviti dan jumlah pemakanan keseluruhan turut perlu dinilai.

Hubungan Rintangan Insulin dengan Penyimpanan Lemak

Insulin membantu tubuh menggunakan glukosa dan menyimpan tenaga yang berlebihan.

Apabila pengambilan tenaga melebihi keperluan badan, lebihan tersebut boleh disimpan sebagai glikogen dan lemak. Namun, tidak tepat untuk mengatakan bahawa semua gula yang tidak memasuki sel akan terus berubah menjadi lemak.

Sebahagian glukosa kekal dalam darah apabila insulin tidak berfungsi dengan baik. Pada masa yang sama, lebihan tenaga daripada keseluruhan diet boleh menyumbang kepada penyimpanan lemak dan pertambahan berat badan.

Hubungan antara insulin, glukosa dan lemak adalah kompleks. Ia dipengaruhi oleh jumlah kalori, hormon, tahap aktiviti, komposisi makanan dan keupayaan metabolik setiap individu.

Bagaimana Stres dan Kortisol Mempengaruhi Gula Darah?

Kortisol ialah hormon yang membantu tubuh menghadapi tekanan.

Apabila seseorang berhadapan dengan ancaman, penyakit, tekanan emosi atau kekurangan tidur, tubuh boleh mengeluarkan hormon stres. Hormon ini membantu menyediakan tenaga dengan meningkatkan glukosa yang tersedia dalam darah.

Dalam keadaan stres yang singkat, tindak balas ini merupakan sebahagian daripada mekanisme semula jadi tubuh.

Namun, stres yang berpanjangan boleh menyebabkan kawalan gula menjadi lebih sukar. Hormon stres boleh menyebabkan paras gula naik atau turun secara tidak menentu, manakala stres akibat penyakit atau kecederaan boleh meningkatkan gula dalam darah.

Kortisol tidak semestinya menjadi tinggi kerana seseorang makan dengan kerap. Kortisol lebih berkait dengan tindak balas tubuh terhadap stres, gangguan tidur, penyakit dan perubahan ritma biologi.

Jadual kerja yang tidak teratur dan gangguan tidur juga boleh menjejaskan keseimbangan insulin serta kortisol.

Mengapa Seseorang Cepat Lapar atau Letih?

Rasa lapar dan letih boleh berlaku atas banyak sebab. Ia tidak semestinya membuktikan seseorang mengalami rintangan insulin atau diabetes.

Bagi penghidap diabetes, glukosa mungkin kekal tinggi dalam darah tetapi tidak dapat digunakan dengan cekap oleh sel sebagai tenaga. Keadaan ini boleh menyumbang kepada rasa letih dan lapar walaupun seseorang telah makan.

Namun, rasa lapar yang cepat juga boleh berlaku apabila hidangan terlalu rendah protein atau serat, waktu tidur tidak mencukupi, seseorang sedang mengalami stres atau jumlah makanan yang diambil tidak memenuhi keperluan tubuh.

Antara gejala diabetes yang perlu diberikan perhatian ialah:

1. Kerap membuang air kecil.
2. Rasa haus yang berlebihan.
3. Cepat lapar walaupun telah makan.
4. Keletihan yang berpanjangan.
5. Penglihatan menjadi kabur.
6. Luka lambat sembuh.
7. Jangkitan yang kerap berlaku.

Diabetes jenis 2 boleh berkembang secara perlahan dan sebahagian individu tidak mengalami gejala yang ketara. Pemeriksaan kesihatan tetap penting, terutama bagi individu yang mempunyai faktor risiko.

Punca Kencing Manis Bukan Gula Sahaja

Mengambil gula secara berlebihan boleh menyumbang kepada pengambilan kalori yang tinggi, pertambahan berat badan dan risiko diabetes jenis 2. Namun, diabetes bukan disebabkan oleh satu makanan sahaja.

Antara faktor yang berkaitan dengan risiko diabetes jenis 2 ialah:

1. Sejarah keluarga dan faktor genetik.
2. Berat badan berlebihan atau lemak abdomen yang tinggi.
3. Kurang aktiviti fizikal.
4. Pemakanan yang tinggi kalori dan rendah serat.
5. Peningkatan umur.
6. Gangguan tidur.
7. Stres berpanjangan.
8. Sejarah diabetes ketika hamil.
9. Keadaan kesihatan tertentu.

Seseorang boleh mengambil langkah pencegahan, tetapi tidak semua faktor boleh dikawal. Oleh itu, diabetes tidak sepatutnya digunakan sebagai alasan untuk menyalahkan atau memalukan pesakit.

Cara Mengurangkan Risiko Diabetes Jenis 2

1. Kurangkan Minuman Manis

Minuman manis boleh membekalkan gula dan kalori dalam jumlah tinggi tanpa memberikan rasa kenyang yang lama.

Utamakan air kosong dan hadkan minuman ringan, teh manis, kopi bergula, minuman berperisa serta jus yang mempunyai gula tambahan.

2. Pilih Karbohidrat yang Lebih Berserat

Pilih nasi atau bijirin penuh mengikut kesesuaian, kekacang, sayur dan buah segar.

Serat membantu memperlahankan pencernaan, menyokong kesihatan usus dan memberikan rasa kenyang yang lebih lama.

3. Seimbangkan Hidangan

Gabungkan sumber karbohidrat dengan protein, sayur dan lemak yang sesuai.

Hidangan seimbang membantu mengawal saiz hidangan dan mengurangkan kebergantungan kepada makanan yang tinggi gula atau tepung bertapis.

4. Bergerak Secara Konsisten

Aktiviti fizikal membantu otot menggunakan glukosa dan menyokong sensitiviti insulin.

Pertubuhan Kesihatan Sedunia menyatakan bahawa pemakanan sihat, aktiviti fizikal, pengurusan berat badan dan mengelakkan penggunaan tembakau boleh membantu mencegah atau melambatkan diabetes jenis 2.

5. Jaga Tidur dan Urus Stres

Tidur yang tidak mencukupi boleh mempengaruhi hormon, selera makan dan cara tubuh mengawal glukosa.

Wujudkan jadual tidur yang konsisten dan gunakan kaedah pengurusan stres seperti aktiviti fizikal, rehat, pernafasan terkawal atau berbincang dengan individu yang dipercayai.

6. Jalani Pemeriksaan Kesihatan

Saringan gula dalam darah membantu mengesan pradiabetes atau diabetes sebelum komplikasi berkembang.

Individu yang mempunyai sejarah keluarga, berat badan berlebihan, tekanan darah tinggi atau gejala diabetes wajar mendapatkan penilaian daripada profesional kesihatan.

Punca kencing manis melibatkan gabungan faktor pemakanan, metabolik, genetik dan gaya hidup.

Makanan terproses yang tinggi gula, karbohidrat bertapis dan kalori boleh meningkatkan risiko apabila diambil secara berlebihan. Namun, tidak semua makanan yang melalui pemprosesan tidak sihat dan tiada bukti kukuh bahawa 90 peratus daripada semua makanan moden tergolong dalam kategori tersebut.

Rintangan insulin berlaku apabila sel tubuh tidak lagi bertindak balas terhadap insulin dengan baik. Keadaan ini boleh menyebabkan glukosa kekal tinggi dalam darah dan akhirnya berkembang kepada pradiabetes atau diabetes jenis 2.

Stres kronik pula boleh mempengaruhi gula darah melalui hormon seperti kortisol, tetapi makan dengan kerap bukan punca langsung kortisol sentiasa tinggi.

Langkah terbaik ialah melihat corak kehidupan secara keseluruhan. Kurangkan gula bebas, pilih makanan yang lebih berkhasiat, aktif bergerak, jaga tidur, urus stres dan lakukan pemeriksaan kesihatan secara berkala.

Nak tahu lebih lanjut tentang penjagaan kesihatan yang baik?

Tonton episod penuh: Bongkar Rahsia Kenapa Ramai Ketagih Makan Mamak

Ada founder, CEO atau usahawan yang anda mahu kami jemput ke BuatSaja Podcast? Tinggalkan cadangan anda di ruangan komen atau hantar pencalonan tetamu kepada kami. Mungkin cadangan anda akan menjadi inspirasi untuk episod yang seterusnya.